Trong bối cảnh suy giảm đa dạng sinh học trên phạm vi toàn cầu và áp lực ngày càng gia tăng từ các hoạt động của con người, yêu cầu đổi mới phương pháp giám sát tài nguyên thiên nhiên đang trở nên cấp thiết đối với công tác bảo tồn tại Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng. Trước thách thức quản lý trên diện tích rộng lớn, địa hình núi đá vôi phức tạp và khó tiếp cận, Ban Quản lý Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng đã và đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ bẫy ảnh (camera trap) kết hợp với phần mềm trí tuệ nhân tạo Wildlife Insights. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong quá trình chuyển đổi số của công tác bảo tồn, góp phần nâng cao độ chính xác, tiết kiệm nguồn lực và tăng cường tính tin cậy khoa học của dữ liệu giám sát.
Cán bộ nghiên cứu và Lực lượng Bảo vệ rừng lắp đặt bẫy ảnh trong lâm phận rừng đặc dụng Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng
Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng có địa hình chia cắt mạnh, hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi đặc thù và là nơi cư trú của nhiều loài động vật đặc hữu, quý hiếm. Trong điều kiện thực địa phức tạp, nhiều khu vực khó tiếp cận, các phương pháp điều tra truyền thống dựa trên quan sát trực tiếp hoặc dấu vết thường bộc lộ những hạn chế về phạm vi bao phủ và tính liên tục của dữ liệu. Vì vậy, công nghệ bẫy ảnh được đánh giá là giải pháp phù hợp và hiệu quả trong giai đoạn hiện nay. Các thiết bị bẫy ảnh hoạt động tự động dựa trên cảm biến chuyển động và thân nhiệt, cho phép ghi lại hình ảnh, video của động vật hoang dã cả ngày lẫn đêm, đồng thời hạn chế tối đa sự can thiệp vào sinh cảnh tự nhiên. Dữ liệu thu thập từ hệ thống bẫy ảnh cung cấp thông tin khách quan về thành phần loài, tần suất xuất hiện và xu hướng biến động quần thể, đặc biệt là đối với các loài thú lớn, loài hoạt động về đêm và các loài có tập tính né tránh con người.
Phần mềm Wildlifeinsights để xử lý dữ liệu bẫy ảnh
Điểm đột phá trong công tác giám sát hiện nay không chỉ dừng lại ở việc thu thập hình ảnh tự động mà còn thể hiện rõ ở khâu xử lý và phân tích dữ liệu thông qua nền tảng Wildlife Insights. Thay vì phải xử lý thủ công hàng nghìn bức ảnh vốn tiêu tốn nhiều thời gian và nhân lực, phần mềm này ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tự động nhận diện loài, loại bỏ các hình ảnh trống và tổ chức dữ liệu theo cấu trúc khoa học. Việc tích hợp công nghệ AI đã giúp cán bộ nghiên cứu tại Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng rút ngắn đáng kể quy trình phân tích, đồng thời góp phần chuẩn hóa cơ sở dữ liệu theo các tiêu chuẩn quốc tế. Trên cơ sở đó, hệ thống cho phép đánh giá một cách chính xác mức độ sử dụng sinh cảnh, quy luật hoạt động theo chu kỳ thời gian cũng như mối liên hệ giữa động vật hoang dã và các yếu tố môi trường.
Voọc Hà Tĩnh (Trachypithecus hatinhensis)
Hiệu quả thực tiễn của việc ứng dụng đồng bộ công nghệ bẫy ảnh và phần mềm Wildlife Insights đã được thể hiện rõ nét qua các đợt giám sát gần đây. Hệ thống đã ghi nhận sự hiện diện của nhiều loài động vật có giá trị bảo tồn cao, qua đó bổ sung các bằng chứng khoa học quan trọng cho hồ sơ đa dạng sinh học của Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng. Đặc biệt, dữ liệu được trích xuất và phân tích từ phần mềm, khi tích hợp với hệ thống thông tin địa lý (GIS), đã trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả cho công tác tham mưu và ra quyết định quản lý. Các khu vực trọng điểm về đa dạng sinh học cũng như những “điểm nóng” chịu tác động tiêu cực từ hoạt động của con người được thể hiện trực quan trên bản đồ số, giúp lực lượng Kiểm lâm, bảo vệ rừng chủ động điều chỉnh tuyến tuần tra, phân bổ hợp lý nguồn lực và tập trung bảo vệ hiệu quả các khu vực ưu tiên.
Chuột đá Trường Sơn (Laonastes aenigmamus)
Tuy nhiên, việc triển khai các hệ thống công nghệ cao trong điều kiện địa hình rừng núi phức tạp của Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng cũng đặt ra không ít thách thức, đặc biệt là về chi phí đầu tư ban đầu, yêu cầu kỹ thuật trong quá trình vận hành cũng như công tác bảo dưỡng thiết bị dưới tác động của điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Để bảo đảm hiệu quả và tính bền vững lâu dài, Ban Quản lý Vườn xác định cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý, sử dụng và bảo trì thiết bị một cách chặt chẽ, đồng thời chú trọng công tác đào tạo, nâng cao năng lực công nghệ cho đội ngũ cán bộ chuyên môn. Việc từng bước làm chủ công nghệ bẫy ảnh và nền tảng Wildlife Insights không chỉ góp phần hiện đại hóa công tác giám sát tài nguyên thiên nhiên, nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học, mà còn đóng vai trò quan trọng trong hỗ trợ giám sát và thực thi pháp luật lâm nghiệp.
Trong giai đoạn tới, Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng sẽ tiếp tục ưu tiên mở rộng và hoàn thiện mạng lưới giám sát thông minh, hướng tới xây dựng một cơ sở dữ liệu số đồng bộ, toàn diện về đa dạng sinh học. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để Ban quản lý Vườn thực hiện hiệu quả nhiệm vụ bảo tồn các giá trị ngoại hạng toàn cầu, đồng thời góp phần bảo đảm mục tiêu phát triển bền vững và hài hòa giữa con người với thiên nhiên./.
Mai Thùy - Quốc Hùng
Share this article
