Di sản thiên nhiên thế giới Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng được UNESCO công nhận lần đầu vào năm 2003 theo tiêu chí địa chất, địa mạo và lần thứ hai vào năm 2015 theo tiêu chí đa dạng sinh học, sinh thái. Với giá trị nổi bật về địa chất, địa mạo, cảnh quan và đa dạng sinh học, nơi đây có vai trò đặc biệt quan trọng trong bảo tồn các hệ sinh thái rừng tự nhiên và nguồn gen động, thực vật quý hiếm. Tuy nhiên, diện tích rừng rộng lớn, địa hình núi đá vôi hiểm trở, bị chia cắt mạnh cùng điều kiện thời tiết khô nóng kéo dài khiến công tác phòng cháy, chữa cháy rừng (PCCCR) tại Vườn Quốc gia luôn đặt ra những yêu cầu cao về tính chủ động, khả năng ứng phó và hiệu quả phối hợp giữa các lực lượng.

Một góc Di sản thiên nhiên thế giới VQG Phong Nha - Kẻ Bàng

Nguy cơ cháy rừng gia tăng trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt, địa hình hiểm trở

Hằng năm, mùa khô tại khu vực Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng thường kéo dài từ tháng 3 đến tháng 8. Trong các tháng cao điểm nắng nóng, đặc biệt là tháng 6, 7 và 8, nhiệt độ trung bình thường trên 28°C, có thời điểm nhiệt độ cao tuyệt đối vượt 40°C. Dưới tác động của gió Tây Nam khô nóng (gió Lào), độ ẩm không khí giảm, vật liệu cháy dưới tán rừng nhanh khô, làm gia tăng nguy cơ phát sinh và lan rộng các đám cháy rừng.

Đặc điểm khí hậu của VQG Phong Nha – Kẻ Bàng tiềm ẩn nguy

 cơ cháy rừng rất lớn

Bên cạnh yếu tố thời tiết, địa hình là một trong những trở ngại lớn đối với công tác PCCCR. Phần lớn diện tích Vườn Quốc gia là núi đá vôi, nhiều khu vực có độ dốc lớn, vách đá dựng đứng, bị chia cắt bởi các dãy núi và thung lũng. Một số khu vực không có khe suối hoặc nguồn nước tại chỗ, như khu vực Hung Dạng; hệ thống đường tuần tra nhỏ, hẹp, nhiều vị trí khó tiếp cận bằng phương tiện cơ giới. Vì vậy, khi xảy ra cháy rừng, việc xác định vị trí đám cháy, tiếp cận hiện trường, vận chuyển dụng cụ, nước và tổ chức lực lượng chữa cháy gặp nhiều khó khăn. Nếu không phát hiện và xử lý kịp thời ngay từ khi đám cháy mới phát sinh, nguy cơ cháy lan trên diện rộng và kéo dài thời gian chữa cháy là rất lớn.

Trước những đặc điểm đó, Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng xác định PCCCR là nhiệm vụ trọng tâm trong công tác quản lý, bảo vệ rừng; trong đó, phòng ngừa, phát hiện sớm và xử lý kịp thời ngay từ cơ sở là giải pháp then chốt, nhằm hạn chế tối đa nguy cơ cháy rừng và giảm thiểu thiệt hại đối với hệ sinh thái rừng đặc dụng.

Chủ động phòng ngừa, tăng cường tuần tra và kiểm soát các khu vực trọng điểm

Với lực lượng nòng cốt là Trung tâm Bảo vệ rừng và Di sản thế giới, Vườn Quốc gia tập trung chỉ đạo các Trạm Bảo vệ rừng rà soát, xác định những khu vực có nguy cơ cháy cao để xây dựng phương án PCCCR phù hợp với điều kiện thực tế từng địa bàn, lô, khoảnh, tiểu khu. Việc bố trí lực lượng được gắn với đặc điểm địa hình, điều kiện thời tiết, thảm thực vật và khả năng tiếp cận hiện trường, bảo đảm khi có tình huống phát sinh có thể nhanh chóng xác định vị trí, huy động lực lượng và tổ chức xử lý.

Tuần tra trên tuyến đường Tỉnh 562

Trong thời kỳ cao điểm mùa khô, các đơn vị tăng cường trực PCCCR, theo dõi diễn biến thời tiết, duy trì chế độ trực gác lửa 24/24 giờ theo phương án được phê duyệt; đồng thời đẩy mạnh tuần tra, kiểm tra rừng, nhất là tại các khu vực khô nóng, địa hình khó tiếp cận và những nơi tiềm ẩn nguy cơ phát sinh nguồn lửa.

Từ tháng 01 đến tháng 10/2026, các Trạm Bảo vệ rừng đã tổ chức tuần tra được 1.959 đợt, 3.171 ngày, 1.212 đêm, quãng đường 18.195,54 km. Phát hiện và tháo 968 bẫy các loại. Triển khai thực hiện được 201 đợt tuần tra, quản lý, bảo vệ quần thể Bách xanh núi đá trên toàn lâm phận.

Thông qua tuần tra, lực lượng bảo vệ rừng chủ động phát hiện các dấu hiệu bất thường, kiểm soát hoạt động có nguy cơ gây cháy, kịp thời thông tin và xử lý các tình huống ngay từ ban đầu.

Phát dọn dây leo quanh biển cấm lửa bị che khuất tầm nhìn

Bảo đảm lực lượng, phương tiện và hậu cần theo phương châm chủ động tại chỗ

Đối với địa bàn có địa hình núi đá vôi hiểm trở, việc chuẩn bị lực lượng, phương tiện và hậu cần trước mùa khô có ý nghĩa quyết định đến khả năng ứng phó khi xảy ra cháy rừng. Do đó, Vườn Quốc gia chú trọng rà soát lực lượng tham gia chữa cháy, kiểm tra tình trạng hoạt động của các phương tiện, trang thiết bị, dụng cụ PCCCR; kịp thời sửa chữa, bổ sung những trang thiết bị cần thiết, bảo đảm sẵn sàng huy động khi có yêu cầu.

Cùng với đó, các đơn vị chú trọng tổ chức lực lượng theo hướng cơ động, thông thạo địa bàn, nắm chắc các tuyến đường tiếp cận, đường tuần tra và điều kiện nguồn nước tại từng khu vực. Việc phân công nhiệm vụ, xác định đầu mối chỉ huy, phương án huy động lực lượng và chuẩn bị hậu cần được thực hiện phù hợp với điều kiện thực tế, nhằm hạn chế tình trạng bị động, lúng túng khi phát sinh cháy rừng.

Đặc biệt, đối với các khu vực xa khu dân cư, thiếu nguồn nước hoặc khó tiếp cận bằng phương tiện cơ giới, phương án chữa cháy cần tính đến khả năng tiếp cận của lực lượng, phương thức vận chuyển dụng cụ và điều kiện bảo đảm an toàn cho người tham gia chữa cháy. Việc tổ chức chữa cháy phải tuân thủ phương án, bảo đảm an toàn về người và phương tiện, đồng thời phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng để khoanh vùng, khống chế đám cháy, không để cháy lan rộng.

Kiểm tra trang thiết bị, dụng cụ phục vụ công tác phòng cháy, chữa cháy rừng.

Đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao ý thức phòng ngừa cháy rừng từ cộng đồng

Bên cạnh các giải pháp nghiệp vụ, Vườn Quốc gia xác định tuyên truyền, phổ biến pháp luật về PCCCR là nhiệm vụ quan trọng nhằm phòng ngừa nguy cơ cháy rừng từ sớm, từ xa. Nội dung tuyên truyền tập trung nâng cao nhận thức, trách nhiệm của người dân vùng đệm, các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lâm phận và khách du lịch về quy định sử dụng lửa, nguy cơ gây cháy trong mùa khô, trách nhiệm bảo vệ rừng và việc thông báo kịp thời cho lực lượng chức năng khi phát hiện dấu hiệu cháy rừng.

Từ tháng 01 đến tháng 10/2026, các Trạm Bảo vệ rừng đã tổ chức được 365 đợt tuyên truyền, vận động, giáo dục pháp luật đến 241 lượt thôn, bản trên địa bàn các xã vùng đệm, với sự tham gia của 4.993 người dân trên địa bàn, vận động giao nộp 01 khẩu súng và 01 cá thể động vật hoang dã. Thực hiện Kế hoạch số 1188/KH-VQG ngày 19/8/2026 của Ban Quản lý VQG Phong Nha - Kẻ Bàng về tuyên truyền, phổ biến pháp luật về Lâm nghiệp đối với cộng đồng dân cư năm 2026, Trung tâm tổ chức 08 Hội nghị tuyên truyền, phổ biến pháp luật về Lâm nghiệp tại 08 thôn, bản trên địa bàn các xã Phong Nha, Thượng Trạch, Kim Phú với sự tham gia của hơn 500 lượt người dân vùng đệm. Thông qua các hoạt động này, ý thức chấp hành pháp luật và trách nhiệm cộng đồng trong công tác quản lý, bảo vệ rừng từng bước được nâng cao, góp phần hạn chế các nguy cơ gây cháy do hoạt động của con người.

Để công tác tuyên truyền đạt hiệu quả, các đơn vị chú trọng gắn phổ biến pháp luật với tình hình thực tế tại địa bàn; vận động người dân chủ động phòng ngừa, không thực hiện các hành vi có nguy cơ gây cháy rừng, nhất là trong những ngày nắng nóng kéo dài. Đồng thời, phát huy vai trò của chính quyền địa phương, trưởng thôn, bản và các tổ bảo vệ rừng cộng đồng trong việc phát hiện, thông tin và phối hợp xử lý các tình huống phát sinh.

Tuyên truyền pháp luật về quản lý, bảo vệ rừng và PCCCR cho người dân Tổ dân phố Cù Lạc 1, xã Phong Nha.

Tăng cường phối hợp liên ngành, nâng cao khả năng ứng phó khi xảy ra cháy rừng

Trước yêu cầu bảo vệ diện tích rừng rộng lớn, địa hình phức tạp và nhiều khu vực giáp ranh, Vườn Quốc gia chú trọng tăng cường phối hợp với chính quyền địa phương, lực lượng Kiểm lâm, Công an, Bộ đội Biên phòng và các đơn vị liên quan trong tuần tra, kiểm soát địa bàn, trao đổi thông tin và huy động lực lượng khi cần thiết.

Trong thời gian qua, các Trạm Bảo vệ rừng đã phối hợp tổ chức nhiều đợt tuần tra, trực chốt, kiểm soát với các tổ bảo vệ rừng tại các xã vùng đệm, tập trung vào công tác bảo vệ rừng trong lâm phận Vườn Quốc gia và các khu vực giáp ranh; đồng thời phối hợp tổ chức tuần tra liên ngành với các Đồn Biên phòng. Hoạt động phối hợp góp phần nâng cao hiệu quả quản lý địa bàn, kịp thời phát hiện các nguy cơ ảnh hưởng đến an toàn rừng, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc huy động lực lượng khi xảy ra tình huống khẩn cấp.

Trạm Bảo vệ rừng Cồn Roàng phối hợp tuần tra bảo vệ rừng, PCCCR

với Đồn Biên phòng Cồn Roàng

Trong công tác PCCCR, sự phối hợp giữa các lực lượng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, nhất là đối với những vụ cháy xảy ra tại khu vực xa trung tâm, địa hình hiểm trở hoặc vượt quá khả năng xử lý ban đầu của lực lượng tại chỗ. Việc chủ động trao đổi thông tin, xác định phương án tiếp cận, phân công nhiệm vụ và thống nhất đầu mối chỉ huy giúp nâng cao khả năng ứng phó, hạn chế thời gian triển khai chữa cháy và bảo đảm an toàn cho lực lượng tham gia.

Kịp thời phát hiện và phối hợp dập tắt đám cháy trên khu vực nương rẫy

của người dân tiếp giáp lâm phận VQG Phong Nha - Kẻ Bàng

Với đặc thù của một khu rừng đặc dụng có giá trị nổi bật toàn cầu, công tác PCCCR tại Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng không chỉ là nhiệm vụ bảo vệ tài nguyên rừng mà còn gắn trực tiếp với yêu cầu gìn giữ các giá trị đa dạng sinh học, cảnh quan và di sản địa chất. Nhờ chủ động triển khai đồng bộ các giải pháp quản lý, bảo vệ rừng và PCCCR, tăng cường tuần tra, kiểm soát địa bàn, tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng và phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng, nhiều năm qua, trên lâm phận Vườn Quốc gia không xảy ra vụ cháy rừng nào, góp phần bảo đảm an toàn diện tích rừng được giao quản lý.

Trong thời gian tới, Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng tiếp tục nâng cao tính chủ động trong dự báo, phòng ngừa và ứng phó với nguy cơ cháy rừng; rà soát, hoàn thiện các phương án PCCCR phù hợp với điều kiện thực tế từng địa bàn; tăng cường tuần tra, trực gác lửa trong thời kỳ cao điểm nắng nóng, chú trọng các khu vực trọng điểm, xa nguồn nước, khó tiếp cận; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong theo dõi, phát hiện sớm nguy cơ cháy và nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các lực lượng. Qua đó, quyết tâm phòng ngừa, ngăn chặn cháy rừng từ sớm, từ xa, hạn chế thấp nhất thiệt hại do cháy rừng gây ra, góp phần bảo tồn hệ sinh thái và gìn giữ bền vững các giá trị nổi bật của Di sản thiên nhiên thế giới Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng.

Anh Tuấn