I. NHỮNG NGƯỜI GÁC RỪNG THẦM LẶNG

Di sản thiên nhiên thế giới Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng là niềm tự hào của quê hương Quảng Trị và đất nước Việt Nam. Sứ mệnh bảo tồn và phát huy các giá trị của Di sản được đặt lên vai tập thể lãnh đạo, viên chức và người lao động Ban Quản lý VQG Phong Nha - Kẻ Bàng với lực lượng nòng cốt là Trung tâm Bảo vệ rừng và Di sản thế giới.

Trung tâm Bảo vệ rừng và Di sản thế giới, tiền thân là Hạt Kiểm lâm VQG Phong Nha - Kẻ Bàng, được thành lập theo Quyết định số 1139/QĐ-UBND ngày 15/4/2025 của UBND tỉnh Quảng Bình về việc thành lập Trung tâm Bảo vệ rừng và Di sản thế giới trên cơ sở tổ chức lại Hạt Kiểm lâm VQG Phong Nha - Kẻ Bàng thuộc Ban Quản lý VQG Phong Nha - Kẻ Bàng;

Trụ sở Trung tâm Bảo vệ rừng và Di sản thế giới

Đến nay, bộ máy tổ chức của Trung tâm đã được kiện toàn gồm: Lãnh đạo Trung tâm (01 Giám đốc, 02 Phó Giám đốc), 12 Trạm Bảo vệ rừng quản lý địa bàn (gồm các Trạm Bảo vệ rừng Số 6, Km 37, Km 40, U Bò, Thượng Trạch, Cồn Roàng, Trộ Mợng, Khe Gát, Chà Nòi, Thượng Hóa, Hóa Sơn và Dân Hóa); 01 Đội Bảo vệ rừng Cơ động và 01 Phòng Hành chính - Kỹ thuật với 119 viên chức và 04 hợp đồng lao động.

Đây chính là lực lượng tuyến đầu trên mặt trận bảo vệ rừng và Di sản, ngày đêm bám rừng, nắm địa bàn, tổ chức hoạt động tuần tra, bảo vệ rừng, phòng cháy chữa cháy rừng, bảo vệ đa dạng sinh học và môi trường, kịp thời phát hiện, ngăn chặn và đẩy lùi những nguy cơ xâm hại đối với tài nguyên của Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng.

II. DƯỚI TÁN RỪNG LẶNG LẼ

Từ năm 2025 cho đến nay, thực hiện nhiệm vụ chính trị trong điều kiện có nhiều thuận lợi, khó khăn và thách thức đan xen, nhưng được sự lãnh đạo, chỉ đạo sâu sát của Đảng ủy, lãnh đạo Ban Quản lý VQG Nha - Kẻ Bàng; sự phối hợp của các phòng, ban, đơn vị trực thuộc Vườn Quốc gia; sự phối hợp chặt chẽ của chính quyền địa phương, các cơ quan chức năng, các tổ chức, cá nhân trên địa bàn và sự đồng thuận, ủng hộ của Nhân dân vùng đệm Vườn Quốc gia, tập thể lãnh đạo, viên chức và người lao động của Trung tâm Bảo vệ rừng và Di sản thế giới đã đoàn kết, quyết tâm, vượt qua mọi thử thách, thực hiện tốt các nhiệm vụ chính trị được giao, góp phần vào sự nghiệp bảo tồn và phát huy các giá trị của Di sản thiên nhiên thế giới Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng.

Hội nghị giao ban triển khai nhiệm vụ hàng tháng

1. Bảo vệ rừng tại gốc

Hằng năm, Trung tâm Bảo vệ rừng và Di sản thế giới xây dựng Phương án quản lý, bảo vệ rừng và phòng cháy, chữa cháy rừng (PCCCR), triển khai đến các Trạm Bảo vệ rừngđể xây dựng kế hoạch tuần tra, bảo vệ rừng hằng tháng phù hợp với đặc điểm, địa bàn được giao quản lý.

Trong quá trình tuần tra, các Tổ tuần tra bám sát tuyến chính, đồng thời mở các nhánh đi sâu vào rừng theo “hình xương cá”, thực hiện phương châm “bảo vệ rừng tại gốc” nhằm kịp thời phát hiện các dấu hiệu xâm nhập để triển khai lực lượng ngăn chặn, đẩy đuổi và phối hợp xử lý các hành vi vi phạm theo quy định.

Hoạt động tuần tra có sự tham gia của Tổ bảo vệ rừng và Nhóm Bảo tồn thôn bản, với thành viên là những người dân địa phương có uy tín, am hiểu địa bàn, thông thuộc đường đi, hướng xâm nhập và có kiến thức về động, thực vật rừng. Việc phát huy kiến thức bản địa góp phần nâng cao hiệu quả tuần tra, giám sát và bảo vệ đa dạng sinh học trên địa bàn.

Một chuyến tuần tra, bảo vệ rừng tại Trạm Bảo vệ rừng Số 6

2. Tăng cường kiểm tra, kiểm soát

Trung tâm Bảo vệ rừng và Di sản thế giới hiện duy trì 11 Tổ chốt tại các cửa rừng và khu vực trọng điểm, hoạt động 24/24 giờ theo chế độ thay ca. Các Tổ chốt thường xuyên kiểm soát người ra, vào rừng, kịp thời phát hiện, ngăn chặn, đẩy đuổi các đối tượng có dấu hiệu xâm nhập rừng với mục đích xấu, góp phần hạn chế các hành vi khai thác gỗ, săn bắt động vật rừng và xâm hại tài nguyên rừng.

Trên hai tuyến giao thông chính đi qua lâm phận Vườn Quốc gia là đường Hồ Chí Minh nhánh Tây và đường tỉnh 562 (đường 20), các Trạm và Đội Bảo vệ rừng tăng cường theo dõi, kiểm soát người và phương tiện, chủ động nắm tình hình, nhận diện các đối tượng nghi vấn và kịp thời trao đổi thông tin với các lực lượng chức năng. Đồng thời, phối hợp với Kiểm lâm địa bàn kiểm tra các phương tiện vận chuyển vật liệu phục vụ thi công công trình và các đối tượng thường xuyên kinh doanh, vận chuyển hàng hóa vào khu vực vùng lõi.

Kiểm tra, kiểm soát trên tuyến đường Tỉnh 562 (đường 20)

Qua đó, hoạt động của người và phương tiện trên các tuyến đường qua VQG  được kiểm soát chặt chẽ, góp phần kịp thời phát hiện, ngăn chặn và phối hợp xử lý nghiêm các hành vi vận chuyển lâm sản trái pháp luật, hạn chế nguy cơ xâm hại tài nguyên rừng.

3. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý, bảo vệ rừng, phòng cháy, chữa cháy rừng, giám sát đa dạng sinh học

Nhằm nâng cao hiệu quả công tác tuần tra, giám sát đa dạng sinh học và theo dõi diễn biến tài nguyên rừng, Trung tâm Bảo vệ rừng và Di sản thế giới đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý, bảo vệ rừng, phòng cháy chữa cháy, giám sát đa dạng sinh học, cụ thể:

- Ứng dụng Phần mềm SMART được sử dụng trong tuần tra, bảo vệ rừng, quản lý vi phạm và đánh giá hiệu quả thực hiện nhiệm vụ của các Trạm Bảo vệ rừng.

- Ứng dụng Hệ thống GIS (MapInfo, QGIS) được sử dụng để xây dựng bản đồ số, phân định ranh giới và địa bàn quản lý của các Trạm Bảo vệ rừng, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, phân công nhiệm vụ và trách nhiệm.

- Ứng dụng Phần mềm Wildlife Insights phục vụ phân tích dữ liệu bẫy ảnh, hỗ trợ giám sát đa dạng sinh học và xây dựng cơ sở dữ liệu khoa học. Đã triển khai 120 trạm bẫy ảnh, ghi nhận 14.567 lượt phát hiện động vật, gồm 25 loài thú cỡ trung và lớn, 05 loài chim Trĩ, 04 loài đặc hữu Trường Sơn và 04 loài nguy cấp, quý, hiếm.

- Ứng dụng thiết bị bay không người lái (drone) kết hợp phần mềm DJI Fly được sử dụng để giám sát hiện trạng rừng, nhất là tại các khu vực địa hình phức tạp, khó tiếp cận, góp phần nâng cao hiệu quả theo dõi diễn biến rừng.

- Ứng dụng Hệ thống cảnh báo mất rừng của Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm được khai thác thường xuyên để theo dõi, phát hiện sớm các điểm biến động rừng, chỉ đạo kiểm tra và cập nhật kịp thời theo quy định.

Ứng dụng thiết bị bay không người lái (drone) trong tuần tra, bảo vệ rừng

Việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số đã góp phần đổi mới phương thức quản lý, bảo vệ rừng theo hướng chủ động, chính xác và hiệu quả hơn. Dữ liệu từ hoạt động tuần tra, bản đồ số, bẫy ảnh, thiết bị bay không người lái và hệ thống cảnh báo mất rừng được kết hợp, hỗ trợ lực lượng bảo vệ rừng nắm chắc địa bàn, phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường, xác định khu vực có nguy cơ và kịp thời tổ chức kiểm tra, xử lý.

Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ giúp giảm sự phụ thuộc vào phương thức kiểm tra thủ công, nâng cao khả năng giám sát tại những khu vực rộng lớn, địa hình phức tạp, khó tiếp cận; đồng thời tạo lập nguồn dữ liệu phục vụ theo dõi diễn biến tài nguyên rừng, giám sát đa dạng sinh học và đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ. Qua đó, công nghệ trở thành một công cụ hỗ trợ đắc lực, giúp lực lượng bảo vệ rừng “bám rừng bằng cả bước chân và dữ liệu”, nâng cao hiệu quả bảo vệ tài nguyên và các giá trị của Di sản.

 4. Xây dựng và triển khai có hiệu quả các quy chế phối hợp liên ngành với các lực lượng chức năng đóng chân trên địa bàn và chính quyền địa phương, tích cực trao đổi liên ngành trong công tác xử lý vi phạm.

Ban Quản lý VQG Phong Nha - Kẻ Bàng, Trung tâm Bảo vệ rừng và Di sản thế giới đã đẩy mạnh công tác phối hợp, ký kết và triển khai thực hiện các quy chế, chương trình hành động với chính quyền các xã vùng đệm và các lực lượng chức năng đóng chân trên địa bàn, cụ thể:

- Ban quản lý VQG Phong Nha - Kẻ Bàng đã ký kết Quy chế phối hợp với Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh, UBND các xã vùng đệm và các Công ty Lâm Công nghiệp trong công tác quản lý, bảo vệ rừng, phòng cháy chữa cháy rừng, bảo vệ đa dạng sinh và môi trường, bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới, đấu tranh phòng, chống các hành vi vi phạm pháp luật trên địa bàn Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng.

- Trung tâm BVR đã ký kết quy kết Quy chế phối hợp trong công tác quản lý, bảo vệ rừng, phòng cháy, chữa cháy rừng, phát hiện, đấu tranh, ngăn chặn và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật trên địa bàn VQG Phong Nha - Kẻ Bàng với các lực lượng chức năng gồm: Công an các xã Bố Trạch, Phong Nha, Thượng Trạch, Kim Phú, Kim Điền, Dân Hóa, Trường Sơn; các Đồn Biên phòng: Cồn Roàng, Cà Roòng, Cà Xèng, Làng Mô, Cửa khẩu quốc tế Cha Lo; các Hạt Kiểm lâm Bố Trạch, Phong Nha, Thượng Trạch, Dân Hóa và Trường Sơn 

Ký kết quy chế phối hợp với các lực lượng chức năng trên địa bàn

Việc ký kết Quy chế phối hợp lần này là dấu mốc quan trọng, đánh dấu giai đoạn mới trong công tác quản lý bảo vệ rừng nhằm tiếp tục thắt chặt và tăng cường mối quan hệ phối hợp giữa Ban quản lý VQG Phong Nha - Kẻ Bàng với chính quyền địa phương, các lực lượng chức năng và các chủ rừng liền kề; góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về lâm nghiệp, bảo vệ tài nguyên rừng, giữ vững an ninh biên giới quốc gia, bảo tồn các giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản thiên nhiên thế giới VQG Phong Nha - Kẻ Bàng.

Anh Tuấn