Từ ngày 24 đến 30/8/2026, Trung tâm Cứu hộ, Bảo tồn và Phát triển sinh vật thuộc Ban Quản lý Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng triển khai chương trình kiểm tra sức khỏe và tiêm phòng vaccine định kỳ cho 07 cá thể hổ Đông Dương cùng một số động vật hoang dã đang được cứu hộ. Hoạt động có sự phối hợp của các chuyên gia đến từ Tổ chức FOUR PAWS Viet, Trung tâm Bảo tồn thiên nhiên và Phát triển (CCD), các chuyên gia thú y và phúc lợi động vật quốc tế. Đằng sau mỗi mũi tiêm, mỗi mẫu xét nghiệm là một quy trình chăm sóc được chuẩn bị kỹ lưỡng, nhằm bảo đảm sức khỏe, phúc lợi và điều kiện sống phù hợp nhất cho những cá thể động vật hoang dã có giá trị bảo tồn cao.
Không chỉ là một đợt khám sức khỏe định kỳ
Bảy cá thể hổ Đông Dương được chuyển giao từ Vườn quốc gia Pù Mát về Phong Nha – Kẻ Bàng từ năm 2022 để chăm sóc, nuôi dưỡng lâu dài. Trong điều kiện cứu hộ và nuôi bảo tồn, việc duy trì sự sống mới chỉ là bước đầu; quan trọng hơn là bảo đảm các cá thể được chăm sóc sức khỏe toàn diện, duy trì khả năng vận động và hạn chế tối đa sự thay đổi các tập tính tự nhiên của loài.
Đội vận chuyển hổ hỗ trợ các chuyên gia chuẩn bị di chuyển hổ ra khỏi chuồng
Đối với động vật hoang dã, việc phát hiện bệnh không phải lúc nào cũng dễ dàng. Bản năng sinh tồn khiến chúng thường che giấu những biểu hiện bất thường cho đến khi tình trạng sức khỏe đã có dấu hiệu rõ rệt. Vì vậy, theo dõi hằng ngày kết hợp khám sức khỏe định kỳ là một trong những giải pháp quan trọng để phát hiện sớm những thay đổi về thể trạng, hành vi và nguy cơ bệnh lý.
Trước mỗi đợt kiểm tra, cán bộ chuyên môn rà soát hồ sơ của từng cá thể, từ nguồn gốc, lịch sử chăm sóc, kết quả xét nghiệm, lịch tiêm phòng đến chế độ dinh dưỡng, thể trạng và những vấn đề sức khỏe từng ghi nhận. Những thông tin hằng ngày như lượng thức ăn, nước uống, phân, nước tiểu, dáng đi, tình trạng da lông hay mức độ tương tác với môi trường cũng được cập nhật, tạo thành cơ sở dữ liệu liên tục về sức khỏe của từng cá thể.
Mỗi cá thể được kiểm tra theo một quy trình riêng
Khám sức khỏe cho hổ không đơn giản là quan sát bên ngoài. Đây là một quy trình kỹ thuật đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cán bộ chăm sóc và đội ngũ thú y, trong đó mỗi cá thể được đánh giá toàn diện về thể trạng và các hệ cơ quan.
Tùy yêu cầu chuyên môn, quá trình kiểm tra có thể bao gồm khám tổng quát; kiểm tra răng miệng, da lông, mắt, tai và hệ vận động; lấy mẫu máu để thực hiện các xét nghiệm huyết học, sinh hóa; xét nghiệm phân nhằm phát hiện ký sinh trùng; đồng thời sử dụng các kỹ thuật chẩn đoán như siêu âm, X-quang, nội soi khi cần thiết.
Siêu âm cho hổ
Những kết quả thu được không chỉ phục vụ việc đánh giá sức khỏe tại thời điểm kiểm tra mà còn là căn cứ để điều chỉnh chế độ chăm sóc trong thời gian tiếp theo, từ khẩu phần dinh dưỡng, chế độ vận động đến vệ sinh chuồng nuôi, làm giàu môi trường sống và các biện pháp chăm sóc phù hợp với từng cá thể.
Tiêm phòng vaccine – chủ động phòng bệnh từ nguy cơ thực tế
Trong công tác chăm sóc động vật hoang dã, vaccine là một công cụ quan trọng để phòng bệnh nhưng không được áp dụng theo cách máy móc. Kế hoạch tiêm phòng phải dựa trên đánh giá nguy cơ dịch bệnh, tình hình dịch tễ, đặc điểm sức khỏe của từng cá thể, khả năng tiếp xúc với các nguồn bệnh và điều kiện an toàn sinh học tại cơ sở.
Với các loài thuộc họ Mèo, chương trình phòng bệnh có thể xem xét những bệnh truyền nhiễm như bệnh dại, giảm bạch cầu do parvovirus mèo, viêm mũi – khí quản truyền nhiễm do herpesvirus mèo, calicivirus và các bệnh khác tùy thuộc vào đánh giá nguy cơ thực tế.
Các chuyên gia Hội ý về nguyên tắc và quy trình làm việc trước khi triển khai thực hiện
Đặc biệt, việc sử dụng vaccine cho động vật hoang dã cần được thực hiện dưới sự chỉ định của bác sĩ thú y có chuyên môn. Vaccine phải có nguồn gốc rõ ràng, còn hạn sử dụng, được bảo quản đúng điều kiện và có độ an toàn phù hợp. Trước khi tiêm, từng cá thể được khám sàng lọc; sau tiêm tiếp tục được theo dõi về tình trạng ăn uống, vận động, thân nhiệt, vị trí tiêm và những phản ứng bất thường nếu có.
Toàn bộ thông tin liên quan đến vaccine, số lô, hạn sử dụng, ngày tiêm, người thực hiện và tình trạng của hổ sau tiêm được cập nhật vào hồ sơ sức khỏe. Việc ghi chép đầy đủ không chỉ phục vụ theo dõi lâu dài mà còn bảo đảm khả năng truy xuất thông tin trong quá trình quản lý sức khỏe từng cá thể. Cách tiếp cận này phù hợp với các nguyên tắc chuyên môn của Tổ chức Thú y Thế giới (WOAH) về lựa chọn vaccine, tính an toàn, hiệu lực, bảo quản và giám sát sau tiêm.
An toàn cho hổ, con người và môi trường
Với một loài thú ăn thịt cỡ lớn như hổ, mọi can thiệp thú y đều tiềm ẩn những yêu cầu đặc biệt về an toàn. Vì vậy, trước khi triển khai, cơ sở phải chuẩn bị đồng bộ khu vực chuồng nuôi, khu điều trị, dụng cụ, thuốc thú y, phương tiện bảo hộ, lối di chuyển, vị trí tác nghiệp và phương án xử lý các tình huống khẩn cấp.
Một trong những nguyên tắc quan trọng là hạn chế tối đa tiếp xúc trực tiếp không cần thiết giữa con người và hổ. Hoạt động khám, lấy mẫu hoặc tiêm phòng được thực hiện thông qua hệ thống chuồng an toàn, ô ép hoặc phương thức tiếp cận phù hợp. Trong trường hợp phải cố định, gây mê hoặc thực hiện thủ thuật chuyên sâu, quyết định chỉ được đưa ra khi có chỉ định thú y rõ ràng, đội ngũ đủ năng lực, thiết bị theo dõi và phương án hồi phục an toàn.
Các chuyên gia đang lắp đặt thiết bị chuẩn bị di chuyển hổ về phòng khám sức khỏe
Song hành với an toàn con người và động vật là yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn sinh học. Khu điều trị, chuồng nuôi, dụng cụ và các khu vực liên quan phải được vệ sinh, khử trùng; kiểm soát người, phương tiện và dụng cụ ra vào; quản lý chất thải y tế, thức ăn thừa và mẫu xét nghiệm; đồng thời hạn chế nguy cơ lây truyền mầm bệnh giữa các khu nuôi.
Đây là những yêu cầu có ý nghĩa đặc biệt trong môi trường cứu hộ, nơi nhiều loài động vật hoang dã cùng được chăm sóc. Thực hiện tốt an toàn sinh học không chỉ bảo vệ 07 cá thể hổ mà còn góp phần bảo vệ các cá thể động vật cứu hộ khác, đội ngũ cán bộ chăm sóc và môi trường xung quanh.
Từ hỗ trợ chuyên môn đến xây dựng năng lực thú y tại chỗ
Điểm đáng chú ý trong đợt kiểm tra lần này không chỉ nằm ở hoạt động khám và tiêm phòng mà còn ở việc tăng cường trao đổi, tập huấn kỹ năng cho đội ngũ cán bộ Trung tâm. Các nội dung được chú trọng gồm theo dõi gây mê, hồi mê, xử lý vết thương, hỗ trợ phẫu thuật và vận hành an toàn khu nuôi.
Sự tham gia của các chuyên gia giàu kinh nghiệm giúp đội ngũ tại Trung tâm tiếp cận, cập nhật thêm kiến thức và kỹ năng thực tiễn trong chăm sóc động vật hoang dã. Quan trọng hơn, đây là quá trình từng bước xây dựng năng lực thú y tại chỗ, giúp cán bộ chủ động hơn trong theo dõi sức khỏe và xử lý các tình huống phát sinh trong quá trình chăm sóc lâu dài.
Cùng với chăm sóc thú y, việc quản lý, vận hành hàng rào và các hạng mục phụ trợ của khu nuôi bán hoang dã cũng được các chuyên gia tư vấn. Một môi trường nuôi phù hợp không chỉ cần bảo đảm an toàn mà còn phải tạo điều kiện để hổ vận động, nghỉ ngơi, quan sát, khám phá và thể hiện những hành vi tự nhiên vốn có của loài.
Mỗi hồ sơ sức khỏe là một phần của công tác bảo tồn
Trong bảo tồn động vật hoang dã, dữ liệu sức khỏe có giá trị lâu dài. Hồ sơ của mỗi cá thể được cập nhật đầy đủ, liên tục và có khả năng truy xuất sẽ giúp theo dõi xu hướng sức khỏe theo thời gian, đánh giá hiệu quả chăm sóc, phục vụ nghiên cứu và cung cấp cơ sở khoa học cho công tác quản lý các loài nguy cấp, quý, hiếm.
Vì vậy, khám sức khỏe và tiêm phòng vaccine cho 07 cá thể hổ Đông Dương tại Phong Nha – Kẻ Bàng không phải là một hoạt động đơn lẻ, mà là một mắt xích trong quy trình chăm sóc và quản lý động vật hoang dã theo hướng toàn diện, khoa học và lâu dài. Khi được kết hợp với dinh dưỡng phù hợp, vệ sinh thú y, giám sát hành vi, làm giàu môi trường sống và các giải pháp bảo đảm an toàn, hoạt động này góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc, bảo đảm phúc lợi cho các cá thể hổ và tăng cường năng lực cứu hộ tại Vườn.
Qua đó, Phong Nha – Kẻ Bàng tiếp tục khẳng định trách nhiệm trong việc chăm sóc, bảo tồn các loài động vật hoang dã, đồng thời từng bước xây dựng môi trường cứu hộ chuyên nghiệp, an toàn và phù hợp với đặc tính tự nhiên của từng loài. Mỗi lần thăm khám, mỗi dữ liệu được ghi nhận và mỗi kỹ năng được tích lũy hôm nay đều góp phần tạo dựng nền tảng vững chắc hơn cho hành trình bảo tồn động vật hoang dã lâu dài tại Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng./.
Huyền Sương
Chia sẻ bài viết
