Với hệ sinh thái rừng nhiệt đới trên núi đá vôi và núi đất còn tương đối nguyên vẹn, Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng là nơi cư trú của nhiều loài động, thực vật quý hiếm, đặc hữu và có giá trị bảo tồn cao. Những giá trị nổi bật về địa chất, địa mạo, đa dạng sinh học và các quá trình sinh thái đã được UNESCO ghi nhận thông qua hai lần ghi danh Di sản thiên nhiên thế giới theo các tiêu chí (viii), (ix) và (x). Trong đó, khu hệ chim là một hợp phần quan trọng của đa dạng sinh học, phản ánh tính toàn vẹn của hệ sinh thái và chất lượng môi trường sống. Vì vậy, việc điều tra, cập nhật thành phần loài và phân bố của các loài chim có ý nghĩa quan trọng trong nghiên cứu khoa học, quản lý tài nguyên, bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển du lịch sinh thái.
Nhạn rừng Artamus fuscus tại VQG Phong Nha – Kẻ Bàng
Trong khuôn khổ nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp tỉnh "Điều tra, khảo sát khu hệ chim hoang dã trên địa bàn Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng và một số vùng chim trọng điểm của tỉnh Quảng Bình nhằm đề xuất giải pháp bảo tồn và phát triển du lịch sinh thái", nhóm nghiên cứu đã tiến hành khảo sát thực địa trên nhiều dạng sinh cảnh đặc trưng, gồm rừng kín thường xanh trên núi đá vôi, rừng kín thường xanh trên núi đất, hệ thống sông, suối, đất ngập nước nội địa, vùng ven biển – hải đảo và các khu vực chuyển tiếp giữa rừng với đồng cỏ. Dữ liệu thu thập được tổng hợp, phân tích và đối chiếu với các tài liệu đã công bố nhằm rà soát, cập nhật thành phần loài và xác định các ghi nhận bổ sung.
Sáo sậu đầu trắng Acridotheres leucocephalus tại VQG Phong Nha – Kẻ Bàng
Kết quả nghiên cứu ghi nhận bổ sung 17 loài chim thuộc 17 giống, 16 họ và 7 bộ cho danh lục chim Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, nâng tổng số loài chim đã ghi nhận tại Vườn quốc gia lên 353 loài. Đồng thời, nghiên cứu cũng ghi nhận bổ sung 04 loài cho danh lục chim tỉnh Quảng Bình (cũ), góp phần hoàn thiện cơ sở dữ liệu về khu hệ chim của địa phương. Những kết quả này tiếp tục khẳng định giá trị đa dạng sinh học của Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng và cho thấy khu hệ chim của khu vực vẫn còn tiềm năng được tiếp tục nghiên cứu, cập nhật thông qua các chương trình điều tra, giám sát dài hạn.
Bạc má bụng vàng Parus monticolus tại Hung Trâu (VQG Phong Nha - Kẻ Bàng)
Các loài được ghi nhận bổ sung tại Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng phân bố ở nhiều dạng sinh cảnh khác nhau. Trong đó, rừng kín thường xanh trên núi đất và núi đá vôi – sinh cảnh chiếm diện tích lớn nhất của Vườn quốc gia – ghi nhận nhiều loài chim rừng có yêu cầu sinh thái cao như Bạc má bụng vàng (Parus monticolus), Manh miến điện (Anthus rufulus), Chích họng trắng (Phylloscopus armandii), Bông lau Trung Quốc (Pycnonotus sinensis), Sáo sậu đầu trắng (Acridotheres leucocephalus) và Khướu mào Đông Dương (Staphida torqueola). Tại các thung lũng có hệ thống sông, suối và khe nước, nghiên cứu ghi nhận các loài gắn với sinh cảnh thủy vực như Diệc xám (Ardea cinerea), Cò ngàng nhỡ (Ardea intermedia), Choắt mỏ cong lớn (Numenius arquata), Vịt trời (Anas poecilorhyncha), cùng với Trảu đầu hung (Merops leschenaulti) và Chiền chiện đồng hung (Cisticola juncidis) ở các bãi ven sông, suối. Sinh cảnh đất ngập nước nội địa ghi nhận Cà kheo (Himantopus himantopus), trong khi các khu vực chuyển tiếp giữa rừng và đồng cỏ ghi nhận một số loài ưa sinh cảnh mở như Nhạn rừng (Artamus fuscus), Cu vằn (Geopelia striata), Sẻ bụi vàng (Passer flaveolus) và Vàng anh gáy đen (Oriolus chinensis). Kết quả này cho thấy mỗi dạng sinh cảnh đều có vai trò quan trọng trong duy trì tính đa dạng của khu hệ chim và nhấn mạnh sự cần thiết của việc bảo tồn đồng bộ các hệ sinh thái tự nhiên.
Chiền chiện bụng hung Prinia inornata tại Phá Hạc Hải
Ngoài các ghi nhận mới tại Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, nhiệm vụ còn bổ sung 04 loài vào danh lục chim tỉnh Quảng Bình (cũ), gồm Chiền chiện bụng hung (Prinia inornata), Cò đen (Egretta sacra), Bạc má bụng vàng (Parus monticolus) và Vịt nâu đỏ (Aythya nyroca). Đây đều là những loài chưa từng được công bố trong các danh lục chim của tỉnh trước đây, qua đó góp phần hoàn thiện cơ sở dữ liệu về khu hệ chim của địa phương.
Vịt nâu đỏ Aythya nyroca tại phá Hạc Hải
Bốn loài được bổ sung vào danh lục chim tỉnh Quảng Bình (cũ) đại diện cho các nhóm sinh thái khác nhau, từ chim rừng, chim vùng đất ngập nước đến chim ven biển, qua đó góp phần hoàn thiện bức tranh về khu hệ chim của địa phương. Chiền chiện bụng hung được ghi nhận tại Phá Hạc Hải và khu vực Động Châu – Khe Nước Trong; Cò đen được ghi nhận tại Đảo Gió thuộc Vũng Chùa – Đảo Yến, bổ sung dẫn liệu về khu hệ chim vùng ven biển; Bạc má bụng vàng được ghi nhận trong sinh cảnh rừng thường xanh của Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, phản ánh chất lượng sinh cảnh rừng còn được bảo tồn tốt. Đặc biệt, Vịt nâu đỏ (Aythya nyroca) là loài có giá trị bảo tồn cao, hiện được xếp hạng Sắp bị đe dọa (Near Threatened - NT) trong Danh lục Đỏ IUCN và Sắp nguy cấp (VU) trong Sách đỏ Việt Nam. Việc ghi nhận loài này tại Phá Hạc Hải cho thấy các vùng đất ngập nước nội địa của khu vực có vai trò quan trọng đối với các loài chim nước, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết của việc bảo tồn các hệ sinh thái đất ngập nước trong bối cảnh biến đổi khí hậu và gia tăng áp lực từ các hoạt động phát triển. 
Cò đen Egretta sacra ghi nhận tại Đảo Gió (Vũng Chùa – Đảo Yến)
Kết quả của nhiệm vụ đã bổ sung những dẫn liệu quan trọng về khu hệ chim của Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng và tỉnh Quảng Bình (cũ). Việc bổ sung 17 loài cho danh lục chim của Vườn quốc gia và 04 loài cho danh lục chim của tỉnh đã góp phần hoàn thiện cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học phục vụ công tác quản lý, bảo tồn và giám sát lâu dài các quần thể chim hoang dã. Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy khu hệ chim của khu vực vẫn còn tiềm năng được tiếp tục cập nhật thông qua các chương trình điều tra theo hướng đa sinh cảnh, đa mùa và ứng dụng các công nghệ hiện đại. Đây là cơ sở quan trọng để xây dựng các chương trình giám sát đa dạng sinh học dài hạn, xác định các khu vực ưu tiên bảo tồn và phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái, đặc biệt là du lịch quan sát chim tại Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng và các vùng chim trọng điểm của tỉnh, góp phần bảo tồn và phát huy bền vững các giá trị đa dạng sinh học của khu vực./.
Phương Lan
Chia sẻ bài viết
